SEPA – pitanja i odgovori o jedinstvenom području plaćanja u evrima
U Srbiji od 5. maja 2026. godine građani i privreda mogu da koriste iste uslove plaćanja kao i drugi korisnici SEPA, jedinstvenog područja plaćanja u evrima koje obuhvata više od 40 evropskih država i teritorija, uključujući nekoliko država koje nisu deo Evropske unije ili zone evra. Šta je SEPA, kako funkcioniše, kako će olakšati i ubrzati transfere novca i smanjiti troškove transakcija za građane i privredu pročitajte u ovom tekstu.
Osnovni pojmovi i definicije
SEPA (Single Euro Payments Area) je jedinstveno područje za plaćanja u evrima koje omogućava standardizovanu realizaciju bezgotovinskih transakcija između zemalja učesnica, po istim pravilima i rokovima.
SEPA devizni nalog podrazumeva:
- Plaćanje u EUR.
- Broj računa primaoca u IBAN formatu i opciju troškova SHA.
Šta je SEPA Credit Transfer (SCT)?
SEPA Credit Transfer (SCT) je osnovna SEPA šema za standardna plaćanja u evrima između banaka u SEPA području.
Maksimalni rok izvršenja je D+1 (sledeći radni dan). Plaćanja se realizuju u unapred definisanim vremenskim ciklusima.
SEPA zona i članstvo
Koje zemlje i teritorije čine SEPA zonu?
SEPA zonu čini više od 40 evropskih država i teritorija, uključujući i zemlje koje nisu članice EU ili evrozone.
Srbija je prihvaćena u SEPA geografsku zonu, dok je Bosna i Hercegovina najavljena kao nova SEPA zemlja od 2027. godine.
(Lista zemalja obuhvata: Zemlje EU, Veliku Britaniju, Švajcarsku, Norvešku, Island, Lihtenštajn, Albaniju, Crnu Goru, Severnu Makedoniju, Moldaviju, itd.)
Gde se može naći ažurirana lista SEPA članica?
Ažurirana lista SEPA članica dostupna je na sledećem linku.
SEPA platne šeme
Postoje tri osnovne SEPA platne šeme:
- SEPA Credit Transfer (SCT) – standardna plaćanja u EUR.
- SEPA Instant Credit Transfer (SCT Inst) – instant plaćanja u EUR (do 10 sekundi).
- SEPA Direct Debit (SDD Core i B2B) – direktna zaduženja u EUR.
U koju SEPA platnu šemu ulazi Raiffeisen banka i na koji način?
U ovoj fazi, Raiffeisen banka pristupa šemi SEPA Credit Transfer (SCT), kao i sve ostale banke u Srbiji.
Sve banke u Srbiji su indirektni SEPA učesnici.
Raiffeisen banka učestvuje u SEPA sistemu preko svoje centrale Raiffeisen Bank International AG, Austria, koja je direktni SEPA učesnik.
Procesiranje naloga i rokovi
Da li SEPA Credit Transfer funkcioniše 24/7?
Ne. SEPA SCT ne funkcioniše 24/7.
Nalozi se izvršavaju radnim danima, u okviru definisanih vremenskih ciklusa.
Koji je COT (cut off time) za SEPA devizne naloge?
COT za SEPA devizne naloge je 13:00 h, isto kao i za SWIFT devizne naloge.
Nalozi primljeni do 13h mogu biti realizovani istog ili narednog radnog dana, zbog SEPA COT-a Raiffeisen Bank International Austria.
Da li se dostavlja potvrda o realizaciji SEPA naloga?
Da.
Banka dostavlja potvrdu o realizovanom nalogu putem mejla, kao i za SWIFT plaćanja.
Troškovi i opcije plaćanja
Da li opcija troška SHA garantuje isplatu punog iznosa?
SEPA pravila garantuju da se nalog realizuje u punom iznosu, ali banka primaoca ima pravo da naplati naknadu za priliv.
Može li klijent da bira način realizacije naloga za plaćanje (SEPA, SWIFT i dr) ?
Ne. Banka na osnovu elemenata naloga određuje način realizacije.
Ako nalog ispunjava SEPA kriterijume (IBAN, EUR, SHA, SEPA zemlja), sistem ga automatski realizuje kao SEPA plaćanje.
Koje su prednosti SEPA plaćanja?
- Niže i predvidive naknade.
- Brza realizacija.
- Manji broj posrednika u realizaciji transakcije.
- Pun iznos se prosleđuje banci primaoca.
Prilivi i knjiženje
Kako se knjiže prilivi iz SEPA područja?
SEPA prilivi se knjiže odmah po prijemu, uz inicijalnu šifru osnova koju banka određuje na osnovu raspoloživih ili istorijskih podataka.
Klijent je u obavezi da istog ili narednog radnog dana dostavi:
- Odgovarajuću šifru osnova za konkretan priliv.
- Eventualnu prateću dokumentaciju.
Postoji li razlika u odnosu na SWIFT prilive?
Da.
SWIFT prilivi se knjiže tek nakon što klijent dostavi osnov naplate i eventualno potrebnu prateću dokumentaciju.
SEPA prilivi se knjiže automatski, uz obavezu klijenta da istog ili narednog dana dostavi odgovarajući osnov naplate za konkretan priliv.
Kako se vrši naplata naknade za SEPA prilive?
- Pravna lica i preduzetnici: bez naknade.
- Fizička lica: isplata u punom iznosu, uz nižu naknadu nego do sada.
Regulatorni zahtevi i dokumentacija
Da li SEPA ukida obaveze iz devizne regulative u Srbiji?
Ne.
SEPA standard ne ukida obaveze iz domaće devizne regulative.
Klijenti i dalje moraju dostaviti:
- Statističke podatke (osnove plaćanja/naplata i dr.) neophodne za platni bilans Republike Srbije.
- Dokumentaciju ukoliko je neophodna za realizaciju transakcije.
Šta ako klijent ne dostavi osnov naplate?
Dostavljanje osnova naplate i eventualno prateće dokumentacije je zakonom propisana obaveza klijenta odnosno korisnika naplate.
Ukoliko klijent istog ili narednog radnog dana, za proknjiženi priliv ne dostavi osnov naplate i prateću dokumentaciju ukoliko je propisana, obaveza banke je da o tome izvesti Narodnu banku Srbije.
Greške, ograničenja i posebne situacije
Šta ako je nalog pogrešno popunjen (npr. IBAN)?
Nalog može biti:
- Odbijen pre izvršenja ili
- vraćen nakon izvršenja.
Sredstva se vraćaju nalogodavcu. Navedeni postupak primenjuje se i za prilive i za plaćanja.
Postoji li maksimalan iznos za SEPA transfer?
Ne.
SEPA Credit Transfer nema formalno ograničenje iznosa.
Da li se može odbiti prijem priliva primljenog kroz SEPA šemu?
Ukoliko klijent želi da odbije prijem priliva primljenog kroz SEPA platnu šemu (delimično ili u celosti), potrebno je da dostavi poseban nalog za povraćaj sredstava pošiljaocu.